EKONOMİK
FORUM
57
i
kümetin bir an önce programın ciddiyetle
uygulanması için adım atması gerekiyor.
Bu konuda benzer bir uyarının OECD ta-
rafından da yapıldığını hatırlatalım. Kuru-
mun Türkiye üzerine son ülke raporunda
(Temmuz 2014) ekonominin dış kaynak ile
fonlanan iç tüketime aşırı bağımlılığının
bir kez daha altı çizildi ve özellikle vergi ve
düzenleyici yapı alanındaki reformlar ile
ürün ve iş gücü piyasalarındaki düzenleme-
lerin hayata geçmesinin önemi vurgulandı
(Grafik I)
. Ancak 2015’de yapılacak seçim-
lere kadar bu başlıklarda kalıcı ve kararlı
adımlar beklemek pek gerçekçi olmayabilir.
Dolayısıyla hükümetin ekonomi politikala-
rının devamlılığı konusunda piyasaları ikna
edecek bir takım oluşturup oluşturmayaca-
ğı yakından izlenecek. Kısaca program bir
niyetler beyanı olarak oldukça olumlu ve
önemli ama küresel likidite koşullarının çok
daha önemli olacağı bir dönem var önümüz-
de. Bu da kendi hikâyemizi kuvvetlendirme
gereği demek. Bu bağlamda yapılacakların
detaylandırılması ve bir takvime bağlanma-
sı önemli” açıklamasında bulunuyor.
“ZAYIFLAYAN BÜYÜME İSTİHDAMA DA
YANSIYOR”
Rapor, zayıflayan büyümenin etkileri-
nin istihdam piyasasında da kendisini gös-
termeye başladığını yansıtıyor. Özellikle
Mart ayından bu yana mevsim etkilerinden
arındırılmış işsizlik oranı hızlı bir artış kay-
detti ve Haziran ayı itibarıyla %9,9’a kadar
yükseldi. Haziran’da, ayrıca iş gücündeki
genişlemenin oldukça zayıfladığı, istihdam
tarafında sanayi ve inşaat tarafında ciddi
kayıplar olduğu görüldü.
Deloitte Türkiye CEO’su Hüseyin Gürer,
“Türkiye 2007’den beri çok ciddi düzeyde is-
tihdam yarattı. Ama bir yandan da büyüme
yavaşladığı için kişi başına üretim yerinde
saydı. Aynı şeyi dolar bazlı kişi başına mil-
li gelirimiz için de söylemek olası. Hâlbuki
zenginleşmek, üretkenlik artışlarından ve
bunun da dolar bazlı gelire yansımasından
geçiyor. Burada son yıllarda bir tıkanmışlık
hali var” diyor.
büyümeyi kurtaran bileşen ise dış talep, yani net ihracat oldu.
Ancak Türkiye’nin en önemli ihracat pazarlarından AB’de bü-
yümenin halen zayıf seyretmesi ile Irak ve Rusya’daki jeopoli-
tik sorunlar, ihracat artışını da bir miktar sınırladı ve bu trend
devam edecek gibi gözüküyor.
“TÜRKİYE’NİNYAPISAL REFORMLARA İHTİYACI VAR”
“Soru ve Cevaplarla Dünya ve Türkiye Ekonomisi: Nerede-
yiz? Nereye gidiyoruz?” raporuna göre, sermaye girişine ihtiyacı
olan ve iç talebi öne çıkaran büyüme modelinin sonuna gelindi.
Bu açıdan Türkiye’nin artık daha düşük bir büyüme sürecine gir-
diğini kabul etmek gerekiyor. Bu doğrultuda politika yapıcıları
da artık sektörel tarafta inşaatın, harcama tarafında ise özel tü-
ketimin sürükleyici olduğu ve toplam harcamanın belirgin şe-
kilde toplam geliri aştığı, yani yüksek cari açık veren bir modeli
sorunlu bulunduğu raporda belirtiliyor. Gürer, “Bunu değiştir-
mek için de arz tarafına, yani üretkenlik ve teknoloji tarafına yö-
nelmek aynı zamanda yapısal reformları hızlıca hayata geçirmek
gerekiyor. Ancak önümüzdeki yıl seçim yılı olması nedeniyle kısa
vadede bu tür adımlar beklemek çok gerçekçi değil. Öte yandan
Türkiye’nin yeni bir ‘yatırım hikâyesi’ oluşturması da, somut
olarak bu reform adımlarını detaylandırılmasına, kurumların
güçlendirilmesine bakıyor” diyor.
Yeni hükümetin ekonomi kadrosu ve programının piyasalar
açısından çok büyük bir sürpriz olmadığını belirten Gürer, “Bek-
lendiği gibi kilit isimler görevlerine devam ediyor. Program ise
ana hatlarıyla önceki hükümetin programıyla örtüşüyor. Türki-
ye’nin tüm yapısal sorunlarına da ana program başlıkları olarak
değinilmiş. Örneğin, yurt içi tasarrufların artırılması, katma
değerli üretim yapısına geçiş, iş gücü verimliliğinin artırılması
gibi hedefler halen korunuyor. Bu, sürekliliğin sağlanmasıyla ya-
tırımcıların aşina olduğu bir dil kullanılması açılarından oldukça
olumlu. Ancak diğer yandan Türkiye’nin büyüme hikâyesinde
çok net bir bocalama var. Büyüme yavaşlarken, enflasyon ve cari
açık oldukça yüksek düzeylerde seyrediyor. Dolayısıyla yeni hü-
ARAŞTIRMA
İşsizlik Oranı (%)
15.5
İşsizlik Oranı
İşsizlik Oranı (mevsimsel etkilerden arındırılmış)
14.5
13.5
12.5
11.5
10.5
9.5
8.5
7.5
6.5
Oca 05 May 06
May 10
May 14
Eyl 07
Eyl 11
Oca 09
Oca 13
Grafik I
DIŞ TALEBİN BÜYÜMEYE KATKISI
HIZ KESİYOR. İKİNCİ ÇEYREKTE
BEKLENTİLERİN ÜZERİNDE BİR
YAVAŞLAMA GERÇEKLEŞTİ.
İLK
ÇEYREKTEKİ YILLIK %4,7’LİK BÜYÜME,
İKİNCİ ÇEYREKTE %2,1’E GERİLEDİ.
