termesinde derin bir ironi var. En nihayetinde,
ABD’nin ekonomik modeli, çoğu Amerikalı için
işe yaramıyor. ABD’de ortalama gelir, çeyrek asır
önce olduğundan daha düşük. Bunun nedeni de
verimlilik durgunlaştığı için değil, ücretler ilerle-
mediği için.
Avustralya modeli çok daha iyi performans
gösterdi. Aslına bakılırsa Avustralya, doğal kay-
nak lanetinden çekmeyen pek az emtiaya dayalı
ekonomiden biri. Refah nispeten büyük oranda
paylaşılıyor. Ortalama gelir, son 10 yıllık dönem-
lerde yıllık ortalama %3 seviyesinde arttı ki bu da
neredeyse OECD ortalamasının iki katı.
Şüphesiz, doğal kaynaklarının bolluğu göz
önüne alındığında Avustralya’nın şimdikinden
çok daha fazla eşitliğe sahip olması gerekirdi.
Sonuçta bir ülkenin doğal kaynakları halkının tü-
müne ait olmalı ve getirdikleri “kiralar” eşitsizliği
azaltabilecek bir gelir kaynağı sunmalı. Doğal kay-
nak kiralarını yüksek oranlarda vergilendirmek
de, tasarrufların ve işletmenin vergilendirilmesi
sonrasındaki olumsuz sonuçlara neden olmaz
(demir cevheri ve doğal gaz rezervleri, vergiden
kaçınmak için bir başka ülkeye taşınabilecek
değiller). Ama Avustralya’nın eşitsizlik için stan-
dart bir ölçü olan Gini katsayısı, servetini tüm
vatandaşlarının yararına kullanmakta özellikle iyi
iş çıkaran doğal kaynak zengini Norveç’inkinden
üçte bir daha yüksek.
İnsan Abbott ve hükümetinin, ABD’de neler
olduğunu gerçekten anlayıp anlamadığını me-
rak ediyor? 1970’lerin sonunda başlayan devlet
kontrolünün kaldırılması ve serbestleştirme ça-
ğından itibaren GSYİH büyümesinin dikkat çekici
şekilde yavaşladığını ve gerçekleşen büyümenin
de esasen yukarıda olanların yararına olduğunu
fark ediyor mu? Bu “reformlardan” önce ABD’nin
yarım asır boyunca bir mali kriz yaşamadığını ve
kamu kontrolünün kaldırılmasının, kariyerlerini
daha verimli faaliyetlere ayırabilecek pek çok
yetenekli gence cazip gelen şişirilmiş bir mali
sektöre yol açtığını biliyor mu? Bu yeteneklerin
getirdiği finansal yenilikler, kendilerini son dere-
ce zengin yaptı ama ABD’yi ve küresel ekonomiyi
felaketin eşiğine getirdi.
AVUSTRALYA BAŞARILARIYLA
GURUR DUYMALI
Avustralya’nın kamu hizmetlerine bütün dün-
ya imreniyor. Sağlık sistemi, ABD’nin maliyetinin
çok altında, ABD’den daha iyi sonuçlar elde edi-
yor. Borçluların gerekirse geri ödemelerini daha
fazla yıla yaymalarına izin veren gelire bağlı bir
eğitim kredisi programları var ve gelirleri çok faz-
la düşerse (belki eğitim veya din gibi önemli ama
düşük ücretli işleri tercih ettiklerinden) hükümet
borcun bir kısmını affediyor.
ABD ile oluşturulan tezadın ölçüsü çok sarsıcı.
ABD’de şu anda 1,2 trilyon dolardan fazla olan
öğrenci borçları (tüm kredi kartı borçlarının top-
lamından daha fazla) üniversite mezunlarına ve
ekonomiye bir yük haline geliyor. ABD’nin yükse-
köğrenim için başarısız finansal modeli, gelişmiş
ülkeler arasında en az fırsat eşitliğine sahip olma-
sının, genç Amerikalıların hayat beklentilerinin
ebeveynlerinin gelirine ve eğitimlerine daha fazla
bağımlı olmasının nedenlerinden biri.
Abbott’ın yükseköğrenim hakkındaki fikir-
leri de açıkça ABD’nin en iyi üniversitelerinin
neden başarılı olduğunu anlamadığını gösteriyor.
Harvard, Yale veya Stanford’ı büyük yapan, fiyat
rekabeti veya kâr motivasyonu değil. ABD’nin
harika üniversitelerinin hiçbiri kâr amaçlı ku-
ruluşlar değiller. Hepsi, ya kamu üniversitesi ya
da büyük ölçüde mezunlar ve vakıfların katkıda
bulunduğu bağışlarla desteklenen kâr amacı güt-
meyen kuruluşlar.
Rekabet var ama farklı türde bir rekabet. Kap-
sayıcı olma ve çeşitlilik gayretindeler. Devletin
araştırma hibelerinin peşinde rekabet ediyorlar.
ABD’nin yeterince denetlenmeyen kâr amaçlı
üniversiteleri iki boyutta başarılılar:
Yoksul geçmişleri olan gençleri sömürme,
değerli hiçbir şey vermeden yüksek ücretler alma
becerileri ve denetimsiz devlet parası almak için
lobi yapma ve istismarcı uygulamalarını sürdür-
me yetenekleri.
Avustralya, dünyanın geri kalanının büyük
dersler çıkarabileceği başarılarıyla gurur duymalı.
ABD’de olanları yanlış anlayıp, güçlü bir ideolojiy-
le karıştırarak, liderlerinin bozuk olmayan bir şeyi
onarmasına yol açması yazık olur.
Telif Hakkı:
Project Syndicate, 2014.
Avustralya,
dünyanın
geri kalanının
büyük dersler
çıkarabileceği
başarılarıyla
gurur duymalı.
ABD’de olanları
yanlış anlayıp,
güçlü bir
ideolojiyle
karıştırarak,
liderlerinin bozuk
olmayan bir şeyi
onarmasına yol
açması yazık
olur.
EKONOMİK
FORUM
93
i
