EKONOMİK
FORUM
25
i
m
Özel TOBB ETÜ
Hastanesi Nöroloji
Uzmanı Doç. Dr.
Erdal Eroğlu.
SAĞLIK
formansını ve sosyabilitesini bozmadığı sürece büyük bir
sorun yaratmaz. Bunlardan birisinde aksama olduğun-
da sorunlar başlar ve mutlak tedavi edilmesi gerekir.
Unutkanlık genelde ileri yaşın sorunları olarak
görülse de günümüzde artık genç popülasyonda da
unutkanlık artışı gözleniyor.
Her unutkanlık bunama anlamına gelmez. Unut-
kanlığın yanında diğer bilişsel fonksiyonlarımızın
(öğrenme, oriantasyon, lisan fonksiyonları, kişilik deği-
şiklikleri gibi) en az bir tanesinde daha bozukluk olmalı ve
bu bozukluklar hastanın sosyal ve iş hayatını etkileyebilecek
kadar şiddetli olmalı.
Unutkanlığın nedenleri neler?
Unutkanlığın nedenleri oldukça fazladır. Genç popülasyonda
unutkanlığa yol açan nedenlerin tamamı ileri yaşlarda da unutkan-
lığa yol açabilir. Ancak, sadece ileri yaşlarda görülen ve unutkanlığa
yol açan bazı hastalıklar (Alzheimer hastalığı, frontotemporal
demans gibi) genç yaşlarda unutkanlığa yol açmaz.
Genç popülasyonda en sık unutkanlığa yol açan nedenler;
depresyon, anksiyete, yoğunluk, stres, kaygılar, gerekli/gerek-
siz birçok uyaran ve bilgiye maruz kalma, uyku bozuklukları,
vitamin B12, Folik asit, D3 vitamin eksiklikleri, tiroid hormon
bozuklukları, kafa travmaları, düzensiz yaşam tarzı, yanlış bes-
lenme alışkanlıkları ile çevresel toksik maddelere maruz kalma
sayılabilir. Ayrıca bellek fonksiyonlarımızın tembelliğine yol açan
bilgisayar ve akıllı telefonlar gibi teknolojiler de unutkanlığın
önemli nedenlerinden biri oluyor.
Yaşlılarda ise daha çok; Alzheimer hastalığı, vasküler (damar-
sal) nedenli unutkanlıklar, Lewy cisimcikli demans (bunama),
parkinson hastalığı-demans kompleksi, normal basınçlı hidro-
sefali gibi nedenler bellek fonksiyonlarında bozukluğa neden
olduğu gibi, gençlerde unutkanlığa neden olan faktörlerin de
yaşlılarda hafıza bozukluklarına neden olabileceği unutulmamalı.
Depresyon ve unutkanlık arasında nasıl bir bağlantı var?
Depresyon hem gençlerde hem de yaşlılarda unutkanlığa yol
açan önemli nedenlerden birisi. Tıp dilinde depresif psödodemans
(depresyona bağlı yalancı demans) olarak adlandırılmakta. Bazen
zaman içinde demansa depresyon da ilave olabilir. Depresyon,
bilişsel fonksiyonlarda hafif bozukluklara yol açabileceği gibi ciddi
düzeylerde de etkileyebilir. Depresyon erken tespit edilip tedavi
edildiğinde “depresyona bağlı yalancı demans” da düzelir.
Yaşla beraber mutluluk hormonu denilen “seratonin” azalır.
Bu nedenle “depresif yalancı demanslar” yaşlılarda daha fazla
görülür. Mutlu bir şekilde yaşayan ve depresyondan uzak duran
hastalarda unutkanlık daha az ortaya çıkıyor.
Uzun süre depresyonda kalan ve tedavi edilmeyenlerde ya-
şamın ileriki yıllarında Alzheimer hastalığına yakalanma riskleri
artıyor. Yani depresyon, Alzheimer hastalığı için risk teşkil ediyor.
Hatta uzun süre “depresif yalancı demans” nedeniyle takip edilen
hastaların yaklaşık %10-15’i kalıcı demansa dönüşebiliyor. Bu
nedenle depresyonun tanısı konulduktan sonra hemen etkili
tedaviye başlanması gerekiyor.
“Depresyona bağlı yalancı demanslı hastalar”, kendileri doktora
giderken, Alzheimer gibi demansı olanlar yakınları tarafından dok-
tora götürülür. Depresif hastalar unutkanlıklarını abartılı gösterirler
ve doktorun sorularına cevap verirken
gayret göstermezler, genelde “bilmiyo-
rum” kelimesini çok kullanırlar. Oysa
gerçek demansı olan hastalar sorulara
doğru cevap verebilmek için olağanüstü
gayret gösterir.
Unutkanlık kolay fark edilebilir mi?
Bu her zaman için mümkün olmaz.
Bellek bozukluğu bazen sinsi başlar ve er-
ken dönemlerde hasta ile yakınları tarafın-
dan kolayca fark edilmeyebilir. Bellek bo-
zukluğunun erken fark edilmesi önemlidir,
çünkü bazı bellek bozukluklarının tedavisi
mümkün ve erken tespit edildiğinde teda-
viye erken başlanılabilir. Bellek bozukluğu-
nun erken dönemlerinde önce basit şeyler
(isimleri hatırlamada zorlanma, evde ya da
işyerinde koyduğu eşyalarını arama gibi)
unutulmaya başlar. Ancak, unutkanlık ve
diğer bilişsel fonksiyonlardaki bozulma
günlük yaşam aktivitelerini bozmaya baş-
ladığında ya da performansı düşmeye baş-
ladığında önem kazanır.
Unutkanlık için neden check-up
yaptırılmalı?
Bellek fonksiyonlarımızın normal oldu-
ğunu düşünsek bile unutkanlık için check-up
yaptırmamızda büyük yarar vardır. Bellek
check-up yaptırıldığında, normal bellek per-
formans ölçümü yapıldığı için bu da ileride
oluşabilecek bellek bozuklukları için refe-
rans olur. Bazen de unutkanlık check-up’ıyla
olası bellek bozukluğunun erken safhaları
yakalanabiliyor. Hangi yaşta olursanız olun ve
özellikle 50 yaş üstündeki insanların mutlak
unutkanlık check-up’ı yaptırmasında büyük
fayda var. Bilindiği üzere 65-85 yaş arası bu-
nama riski her beş yılda bir iki katına çıkı-
yor. Unutmayınız ki, Alzheimer hastalığı gibi
nörodejeneratif bunamalarda unutkanlık
belirtisi ortaya çıkmadan yaklaşık 10-15 yıl
önce beyinde değişiklikler başlıyor. Ancak
unutkanlık check-up’ıyla erken dönemde silik
de olsa bazı bulgulara tespit ediliyor.
Unutkanlık check-up’ıyla kişilerin ruhsal
durumu, oriantasyonu, bellek fonksiyonları,
anlama, kavrama, algılama, bilgileri öğrenme
ve hatırlayabilme fonksiyonları tespit edi-
lebilmeke. Bunun yanında kan tetkikleriyle
vücutta eksik/bozuk olan ve unutkanlığa yol
açan parametreler ortaya konulmakta, beyin
görüntüleme (Beyin MRI) ve EEG (Elektro-
ensefalografi) ile de beyinde olabilecek ana-
tomik ve fonksiyonel bozuklukların varlığı ya
da yokluğu belirleniyor.
