Forum 268

EKONOMİK

FORUM

112

ağlarla ördük ana yurdu dört baştan” sözleri

hayali bir söylemden gerçeğe dönüştü.

Haritada görülen hatların her birinin

yapılışla ilgili ayrıntılar bu makalenin kap-

samını çok aşar. Bu ayrıntılar “Atatürk’ün

Diktiği Ağaçlar” kitabımda ve İsmail Yıldırı-

mın Cumhuriyet Döneminde Demiryolları

kitabında okuyabilirler.

İzninizle büyük bir özellik gösterdiğin-

den demiryolunun Erzurum’a nasıl ulaştığını

anlatmak istiyorum.

M. Kemal Ankara’dan Erzurum’a kadar

yapılacak demiryolunu ülkenin önemli bir

meselesi olarak görmüş ve daha cumhuri-

yetin 11.ayında 30 Eylül 1924’de Erzurum’da

yaptığı bir konuşmada “... Şarkı diğer vatan

toprağına bağlayacak bir şimendifer hattı-

nın buraya (Erzurum) kadar ulaşmasını Türk

Cumhuriyeti için hayati bir mesele sayıyo-

rum” diyerek ifade etmiştir.

Ankara’dan başlayan demiryolu 30

Ağustos 1930’da Sivas’a ulaşmıştı. Ancak

istenilen hedefe henüz varılamamıştı. Fakat

1929’da başlayan dünya ekonomik buhranı

hükümetin demiryolu politikasının gerçek-

leşmesini engelledi.

Ekonomik buhranın etkisinin ortadan

kalkmaya başlaması üzerine, hükümet de-

miryolu projelerine hız verdi.

Sivas-Erzurum hattı yaklaşık olarak 537

km ve Malatya’dan başlayarak Divriği yakın-

larında Sivas-Erzurumhattı ile birleşecek hat

ise 140 km olarak tahmin edilmişti. Toplam

677 km uzunluğunda yapılacak bu iki hat

için, müteaahhit kârı da dahil yapılacak har-

cama 80 milyon lira olarak tespit edilmişti.

Hattın ihalesi 12 Haziran 1933’te kapalı

zarf usulü ile yapıldı ve inşaat Mühürzade

Nuri Bey ve ortaklarına verildi.

İhaleyi alan Türk şirketi büyük bir başarı

sağlayarak sözleşmede belirtilen süreden

16 ay önce bitirerek teslim etti. Sivas-Erzu-

rum hattının tamamının açılışı ise 20 Ekim

1939 da yapıldı.

Yüce Atatürk Erzurum’a kadar trenin gidi-

şi idealini görmeden hayata veda etti.

548 kmolarak gerçekleşen Sivas-Erzurum

hattı üzerinde, toplamuzunluğu 22.422 km’yi

bulan 138 tünel, 22 tane demir köprü vardır.

Bu hatta çalışan işçi sayısı 27 bine kadar ulaş-

mıştır. 6 yıllık sürede çalışan toplam işçi sayısı

ise 14.996.300’ü bulmuştur.

Bu hattın geçtiği vadiler çok sarptı. İn-

şaat zor yürüyordu. Bu zorluğu Başbakan

İsmet Paşa’ya “Paşam çok sarp olmuyor” diye

şikayette bulunan mühendislere İsmet İnö-

nü “Kazmayı vurduğunuzda para kadar taş

düşüyor mu?”Diye sormuş,”Eh Paşam”cevabı

üzerine “Devam”demişti.

Kazma kürek ve kol gücü…

Bu sarp vadilerde ve kayalıklarda sadece

kazma kürek ve kol gücü ile 6 yılda yapılan 22

km tüneli düşününce bugün Ankara’da her

türlü teknolojik ve finansal imkanlara rağmen

metroyu 20 yıl belediye başkanlığı süresince

50 km ye ulaştıramayanların Atatürk’e sabah

akşam televizyonlarında saldırmalarının tak-

dirini okuyucularıma bırakıyorum. Yapılan de-

miryollarının 64 km’si tünellerden oluşuyordu.

Demiryolları inşaatlarının

mali kaynakları

1923-1950 döneminde Türkiye’de inşa

edilen demiryolları genellikler devlet büt-

çesinden finanse edilmiştir. 1933’de demir-

yolları inşaatları için borçlanmaya gidilerek

demiryolu inşaatlarına yeni bir mali kaynak

yaratılmıştır.

Başbakan İsmet Paşa demiryolu politikası

konusunda kendisine yöneltilen eleştirilere

30 Ağustos 1930’da Ankara-Sivas hattını açış

konuşmasında cevap vermiştir. İnönü bu

konuşmasında; “Yol mahrumiyeti bu milletin

asırlardan beri en köklü derdidir… Milli dev-

let için şimendifer ihtiyacı milli vahdet; milli

müdafaa ve milli siyaset meselesi, asırların

muhassalası olan milli istiklalin muhafazası

meselesidir.

İsmet Paşa bu açıklamalarından sonra da

1923’den 1929’a kadar olan dönemde siyasal

ve iktisadi durumun, yabancı sermayenin

gelmesine elverişli olmadığını ifade ettikten

sonra :“Bu sene 1930’dayız. Görüyor musunuz

harici istikrazla bittabi milli mevcudiyetimizi

muhafaza ederek şimendiferlerimizi yap-

mak isteseydiniz işte bu güne kadar daha

bir metre için kazma vurmamış olacaktınız”

diyerek kendi politikasının doğruluğunu or-

taya koymaktadır.

DDY için borçlanmalar

Cumhuriyetin ilk on yıllık süresinde Cum-

huriyet Hükümeti, önemli bir dış borç yükü

altında bulunduğundan dış borçlanmayı,

gerekli şartlar oluşmadığı için de iç borç-

EKONOMİ TARİHİ

Demiryolları bir ülkeyi medeniyet ve refah ışıkları ile

aydınlatan kutsal bir meşaledir. Cumhuriyetin ilk senelerinden

beri dikkatle ısrarla üzerinde durduğumuz demiryolları inşaat

siyasetini hedeflerine ulaştırmak için durmadan çalışmalıyız.

(ATATÜRK - 01.11.1937 TBMM 3. DÖNEM TOPLANTI

YILINI AÇARKEN…)