99 / 132
99
EKONOMİK
FORUM
Telif hakkı: Project Syndicate, 2016.
www.project-syndicate.org
Gel şm ş ekonom ler arasında en kötülerden b r s olan Amer ka’nın
gel r dağılımını y leşt rmek ç n kapsamlı b r yaklaşım gerek yor. Trump
her ne kadar asgar ücret artırmayı taahhüt etm ş olsa da şç ler n
toplu ş sözleşmeler hakkı le müzakere gücü ve CEO tazm natı ve
f nansallaşmasının sınırlandırılması g b d ğer kr t k değ ş kl kler
üstlenmes muhtemel görünmüyor.
İyileştirilmiş altyapı, geri kalan başka bir alan olan özel yatı-
rımlardan gelecek kazançları da artıracaktır. Kadınlar tarafından
yönetilenler de dahil olmak üzere küçük ve orta ölçekli işletmelere
daha fazla finansal erişim sağlanması, özel yatırımı da kamçılaya-
caktır. Karbon vergisi bir refah üçlüsü sağlayacaktır: karbondioksit
emisyonlarının artan maliyetlerini yansıtmak üzere şirketler güç-
lendikçe büyümede artış; daha temiz bir çevre ve altyapıyı finanse
etmek için kullanılabilecek ve Amerika’nın ekonomik ayrımını
daraltmak için yöneltilebilecek gelir. Ancak, Trump’ın iklimdeğişik-
liğini reddeden hali düşünüldüğünde, bundan faydalanması pek
muhtemel görünmüyor (bu da dünyanın, küresel iklimdeğişikliği
kurallarını ihlal eden ABD ürünlerine karşı tarifeler uygulamaya
başlaması anlamına gelebilir).
Gelişmiş ekonomiler arasında en kötülerden birisi olan Ame-
rika’nın gelir dağılımını iyileştirmek için de kapsamlı bir yaklaşım
gerekiyor. Trump her ne kadar asgari ücreti artırmayı taahhüt et-
miş olsa da işçilerin toplu iş sözleşmeleri hakkı ile müzakere gücü
ve CEO tazminatı ve finansallaşmasının sınırlandırılması gibi diğer
kritik değişiklikleri üstlenmesi muhtemel görünmüyor.
Vergi sistemini yeniden şekillendirmeli
Amerika’nın regresif zenginin (ama yalnızca zenginin) daha
zengin olmasına yardımederek eşitsizliği körükleyen vergi sistemi
de yeniden şekillenmelidir. Kesin hedeflerden bir tanesi de serma-
ye kazancı ve temettülere özel tutumların kaldırılması olmalıdır. Bir
diğeri ise şirketlerin belki de Amerika’ya yatırım yaparak, istihdam
yaratan şirketler için kurumsal vergi oranın düşürülmesi ve bunu
yapamayan şirketler için yükseltilmesi ile vergi ödemesinin sağ-
lanmasıdır. Ancak, bu sistemin büyük faydalanıcısı olarak Trump’ın
sıradan Amerikalıların yararına olarak vadettiği reformlar pek
inanılacak gibi değil; Cumhuriyetçilerde hep olduğu gibi, vergi
değişiklikleri zenginlerin yararına olacaktır.
Trump muhtemelen fırsat eşitliğini artırma konusunda da
yetersiz kalacaktır. Amerika’da avantajlar ve dezavantajların nesil-
den nesile aktarıldığı neofeodal bir ülke olmanın önüne geçilmek
isteniyorsa, herkes için okul öncesi eğitim sağlamak ve devlet
okullarına daha çok yatırım yapmak son derece önemlidir. Ancak
Trump bu konuda esasen sessiz kaldı.
Paylaşılan refahın geri getirilmesi, uygun maliyetli barınma
ve sağlık hizmetine erişimi artıran, bir nebze de olsa haysiyetle
emekli olmayı temin eden ve ailesinin ne kadar zengin olduğuna
bakılmaksızın her Amerikalının, yetenekleri ve ilgi alanları doğ-
rultusunda yeterli lise sonrası eğitimi karşılayabilmesini sağlayan
politikalar gerektirecektir. Ancak Trump’ı görebildiğim kadarıyla,
devasa bir konut programını destekleyen (karın çoğu kendisi gibi
müteahhitlere gidecek şekilde) bir gayrimenkul mıknatısı olarak,
Uygun BakımYasası (Obamacare) için vadettiği iptal, milyonlarca
Amerikalıyı sağlık güvencesiz bırakacaktır (Seçimin hemen ardın-
dan, bu alanda dikkatli davranabileceğini belirtti).
Soğumuş Amerikalıların yarattığı sorunlar, onlarca yıllık ih-
malin sonucu olan, hızlı bir şekilde veya geleneksel yöntemlerle
çözülmeyecektir. Etkin bir strateji için, Cumhuriyetçi kurumsal
çıkarların benimsemesi pek de muhtemel olmayan daha alışıl-
madık çözümleri dikkate alması gerekecektir. Örneğin, bireylerin
sosyal güvenlik hesaplarına daha fazla para koyarak, orantılı bir
şekilde emeklilik maaşlarını artırmasıyla, emeklilik güvencelerini
artırmalarına izin verilebilir. Kapsamlı aile ve hastalık izni politika-
ları, Amerikalıların daha az stresli bir iş/hayat dengesi kurmalarına
yardımcı olabilir.
Aynı şekilde, konut finansmanı için bir kamu seçeneği, ver-
gilerini düzenli olarak ödeyen herkese, borçlarını ödeyebilme
yetileri ile orantılı olarak, devletin borçlandığı faiz oranının biraz
üstünde bir oranla, %20 peşinatlı ev kredisi hakkı verebilir. Öde-
meler gelir-vergi sistemi aracılığıyla yönlendirilebilir.
Başkan Ronald Reagan’ın orta sınıfı yok etmeye ve büyüme
karlarını üsttekilere yönlendirmeye başlamasının üzerine çok şey
değişti ve ABD politikaları ile kurumları hıza ayak uyduramadı.
Eğer Trump gerçekten köşeye atılmışlara yardım etmek isti-
yorsa, geçmişin ideolojik savaşlarının ötesine geçmeli. Az önce
karaladığımajanda sadece ekonomi ile ilgili değil: Amerika’nın en
çok el üstünde tutulan değerlerine yönelik taahhütleri karşılayan
dinamik, açık ve adil bir toplumu yaratmak ile ilgili. Ancak her ne
kadar bazı açılardan Trump’ın kampanyasındaki vaatleri ile bir
şekilde tutarlı olsa da pek çok diğer açıdan tüm vaatlerinin bir
antitezi. Çok gölgeli kristal topum bana kuralların tekrar yazıla-
cağını gösteriyor, ancak o kadar kişiyi köşeye atan para canlısı
yolculukta bir dönüm noktası olan Reagan devriminin vahim
hatalarını düzeltmek için değil. Daha ziyade, yeni kurallar durumu
daha da kötüye götürecek, daha fazla kişiyi Amerikan rüyasının
dışında bırakarak.