Forum 268

102 / 132

EKONOMİK FORUM 102
İş dünyasının yen
gündem : Büyük
ver y ehl leşt rme
Büyük ver y
ehl leşt rmen n donanım
ve yazılımlarını
gel şt rmel y z. Gel şt rmek
de yetmez etk n b r
b ç mde kullanarak
yönet ş m n temel
kuralı olan net b lg ,
etk n koord nasyon
ve odaklanmayı
çselleşt rmel y z.
Ü lkemizin geleceğini ciddi biçimde etkileme potansiyeli olan,
ama tartışma gündeminde yeterince yer alamayan konuları-
mız var. Önemsenmesi gereken konulardan biri de üretimve
bölüşümün kendi yeni normalini ararken, değer yaratmanın
hangi kritik aşamalardan geçeceğinin yaygın biçimde sorgulanmaması-
dır. Örneğin, "büyük veriyi" ehlileştirerek işe yaramaz olanlarını ayıklayıp,
işe yarar olanlarından rekabet edebilir yeni bir "ürün" ya da yeni bir
"metot" geliştirmenin olası etkileri, gündemimizde ilk sıralara tırmanması
gereken konulardan sadece biridir. Eşzamanlı çabaları entegre ederek
ilerlemeye ciddi biçimde ihtiyacımız var.
Kendine benzerlik
Bilim insanı Gerd Binnig1 iki meslektaşının, Benoît Mendelbrot ve
Kennet Wilson’un doğadaki biçimleri matematikle bağlantı içine sok-
tuğunu anlatıyor. Mandelbrot, doğanın geometrilerle dolu olduğunu
fark ediyor. Yaptığı bir dizi çalışmayla, her bir parçanın geometrik olarak
tekrar tekrar bütüne benzeyen yapılar oluşturduğu saptıyor. Bütüne
benzeyen, tekrarlanan parçaları matematik formüllerle tanımlıyor. "Deniz
kıyısının işleyişini ister uydudan, ister geminin güvertesinden, isterseniz
mikroskobun bakış açısından izleyiniz gördüğünüz yapı kesitleri, her
ölçüde birbirlerine benzemektedir" diye anlatıyor. Bu özelliğe "kendine
benzerlik" diyor. Kendine benzerlik özellikleri olan resimlerde ayrıntıları
istediğiniz kadar büyütün, sürekli birbirini tekrar eden yapı örnekleri
gözlemleniyor. Binning, Mandelbrot’un saptamasının sadece yapılarda
değil, süreçlerde de geçerli olduğu savını ileri sürüyor. Başka bir anlatımla
süreçlerin parçaları da belli ölçü düzeyinde belli yapılar halinde kendini
tekrarlıyor. Benning’in açıklamalarına yakın görüşler ayrıntılı biçimde
Richard Dawkins’ in Gen Bencildir kitabı ile Jim Al-Khalili ve Johnjoe
McFadden’in Kuantum Sınırında Yaşam/Yaklaşan Kuantum Biyolojisi
Çağı adlı kitaplarında da yer alıyor.
Binning ve diğer bilim insanlarının ulaştığı genellemeyi Levi-Strau-
ess da bir başka yönüyle doğruluyor2: Düzen olmaksızın anlamı kavra-
mının kesinlikle imkansız olduğu kanısındayım. Semantikte çok ilginç
bir şey var: ‘Anlam’ kelimesi muhtemelen, bütün olarak dilde, anlamı
bulunması en güç kelimedir. ‘Anlamak, ne anlama gelir?’. Bana göre bu
Rüştü Bozkurt