Forum_260

EKONOMİK

FORUM

Türkiye’de kağıt sanayinin kurulmasında tartışmasız en büyük pay sahibi Mehmet Ali

Kağıtçı’yı Heybeliada’da gecekondumsu bir evde buldum. Bana İzmit Kağıt Fabrikası’nın

kuruluş öyküsünü tüm ayrıntıları ile anlattı. Anlatmakla kalmadı, daktilosu ile hazırladığı

30 sayfalık notu da verdi.

umhuriyet, Osmanlı’dan ölüsüne

saracak kefen bezini, ateş yaka-

cak bir çöp kibriti, pusula yazacak

bir yaprak kağıdı, çayına atacak

bir topak şekeri, unu, buğdayı ithal eden bir

ülke devraldı.

15 yıl sonra büyük Atatürk’ün önderli-

ğinde Türkiye, Osmanlı’dan kalan borçları da

ödeyerek ve hiç borçlanmadan, dış ticaret

açığı vermeden, 0 enflasyonla, şeker, çimento,

kauçuk, deri, çelik, gıda sektörlerinde kendi

ihtiyacını karşılayacak ve bazılarını ihraç ede-

cek duruma geldi…

Atatürk, elbette bu başarıyı tek başına ya-

ratmadı. Etrafına topladığı bir gurup idealist,

yurtsever, çalışkan kadrolarla gerçekleştirdi.

Bu başarıyı sağlayan kadrolar içinde yer alan-

lardan biri de Mehmet Ali Kağıtçı idi.

Hizmetleri ile Atatürk’ün verdiği Kağıtçı

soyadını hak edenMehmet Ali Kağıtçı’yı 1980

yılında TRT’de Atatürk’ten Anılar programını

hazırlarken tanıdım. Daha doğrusu, Celal Ba-

yar ile bir konuşmamda Bayar bana“Çok yurt-

sever bir kişidir, onunla mutlaka konuş”dedi.

Türkiye’de kağıt sanayinin kurulmasında

tartışmasız en büyük pay sahibi Kağıtçı’yı

Heybeliada’da gecekondumsu bir evde bul-

dum. Bana İzmit Kağıt Fabrikası’nın kuruluş

öyküsünü tümayrıntıları ile anlattı. Anlatmak-

la kalmadı, daktilosu ile hazırladığı 30 sayfalık

notu da verdi.

İzmit Kağıt Fabrikası’nın kuruluş öyküsü

sanayileşen bir ülkede, dış güçlerin iç işbir-

likçileri de yanlarına alarak ülkede kurulacak

yeni bir sanayii engellemek için neler yapa-

bileceklerinin ibret dolu öyküsüdür. 1981’de

Atatürk’ün 100. doğum yılında TRT’de an-

lattığım bu entrika dolu öyküyü yeniden

Ekonomik Forum okuyucularına sunmayı bir

görev saydım.

ÖnceMehmet Ali Kağıtçı’yı kısaca tanıya-

lım. Mehmet Ali Kağıtçı 1899 yılında Heybeli-

ada’da doğdu. İstanbul Üniversitesi (Darülfü-

nun) Kimya Enstitüsü’nden mezun olduktan

sonra 1923’de üniversitede öğretim görevlisi

oldu. Aynı zamanda Heybeliada BahriyeMek-

tebi’nde de kimya öğretmenliği yaptı.

Yazları ülkemizin hammadde kaynaklarını

incelemek üzere Anadolu’yu dolaştı. Ülkemiz-

de ne tür bir sanayi kurulabileceğini araştırdı.

Kağıt sanayinin eksikliğini gördü ve kağıtçılığı

meslek olarak seçti.

Mesleği öğrenmek için üniversitedeki

görevini bırakarak önce işçi olarak Alman-

ya’ya gitti. Selüloz ve kağıt fabrikalarında iş-

çilik yaparakmesleği öğrenmeye çalıştı. Daha

sonra da Hannover Teknik Üniversitesi’nde

kağıtçılığın bilimsel yanını araştırdı. Fransa’da

selüloz ve kağıt fabrikalarında işçi olarak ça-

lıştı ve sonunda Grenoble Üniversitesi Kağıt

Mühendisliği Yüksek Okulu’ndan (Ingenieur

Papetier. E.F.P.) diplomasını sınıfının birincisi

olarak aldı ve iyi koşullarda Fransa’da kal-

ması teklif edilmesine rağmen o Türk kağıt

sanayini kurmayı ideal olarak gördüğünden

önerileri reddetti ve yurda döndü. Gelir gel-

mez kağıt sanayimizin kurulması gereğini

konferanslar vererek anlattı, yetkililere duyur-

maya çalıştı. Gazetelerdemakaleler, broşürler,

kitaplar yayınladı. Konferansta projeksiyon

gösterileri ile kağıdın nasıl üretildiğini elle

kağıt yaprakları üreterek izleyicilere gösterdi.

Her şey üç görüşmeyle başladı…

Devamını Kağıtçı’nın kendisinden din-

leyelim:

◗

Mehmet Ali Kağıtçı:

1928 yılında

üniversitede bir konferans sonrasında üç

görüşme talebi aldım. Bu taleplerden biri

T.C. Tütün İnhisarı (Tekel) İdaresi Genel Mü-

dürü Behçet Bey adına, ikincisi o devirde

Kibrit Kıralı namıyla meşhur Kreuger adına,

üçüncüsü deMerkezi Avrupa Kağıtçılar Birliği

(Gröl) acentesi adına gelmişti. Her üç gru-

bun isteğini de kabul ettim. Önce Tekel ile

konuştum. Benden uzun uzun bilgi aldılar.

Kreuger ile o yıllarda Türkiye’nin ihtiyacı olan

24 bin ton kağıdı ithal eden Gröl firmalarının

amaçları aşağı yukarı aynı idi. Her ikisi de

Türkiye’de kağıt fabrikası kurulamayacağını,

zira sonunda nasıl olsa verimli olamayacağını

tekrarlıyorlar ve bir sürü laf arasında “Efen-

dim siz Türkiye’nin biricik kağıt mütehassısı

bulunuyorsunuz, bunu değerlendirmelisiniz.

Kağıt fabrikası kurmaktan ne gibi bir kazanç

umut ediyorsunuz, nihayet sizi, genel müdür

yaparlar bir aylığa kalırsınız, bizim firmaları-

mızda çalışırsanız size çok daha mükemmel

imkanlar sağlayabiliriz. Örneğin ithalattan size

% 3 pay verebiliriz”diyorlardı.

Tabii reddettim.

Bir süre sonra Tekel’den yazı geldi. Kağıt

ve karton fabrikası kurulması için benden

yardım istiyorlardı. Nihayet idealime kavuşma

olanağı doğmuştu. Derhal kabul ettim ve

gittim. Yazıda “En seri bir şekilde ve olanaklar

ölçüsünde tüketimi iç üretimle karşılamak

amacı ile hazırlanmasına karar verilen sanayi

Nazmi Kal-Mehmet Ali Kağıtçı

1981 Atatürk’ten Anılar programında